maandag
nov142016

Magische meester van licht

Het jaar 1983 hakte er mij flink in. Ik was twaalf en zag Terms of endearment, met Jack Nicholson, Shirley MacLaine en Debra Winger. Natuurlijk was ik, met mijn twaalf, in een gevoelige fase beland waarin de verbijstering over de mens en de wereld toesloeg, en boeken, films en muziek de impact hadden van een eerste liefde. Maar Terms of endearment steeg boven alles uit wat ik tot dan toe gezien had. Dat een film zo grappig en tegelijkertijd zo zielig kon zijn, vond ik magistraal, en leerde me dat humor tragiek kon versterken.

Kort daarop zag ik Sophie’s choice. Ik was er kapot van; die vrouw die tussen haar twee kinderen moest kiezen, welke van de twee zou sterven, ik wist niet wat ik ermee aan moest. Het stelde me voor een vraag waar ik nog steeds geen antwoord op heb: waartoe diende dergelijke fictieve wreedheid, binnen de gruwel van de wereldse werkelijkheid?

Het werd 1984, ik werd dertien, en daar was Paris, Texas. Los van het aangrijpende verhaal, was er iets magisch aan de film. Het had van doen met het licht, de wijdse beelden, de kleuren. Maar hoe het kon dat die het drama versterkten, vond ik een ongrijpbaar fenomeen. En nog. Een film is een gesamtskunstwerk, een optelsom van vele, verschillende talenten en technische vernuften, en die zijn voor een leek als ik moeilijk te destilleren. Een goed scenario en knap acteerwerk kan ik herkennen, maar wat een regisseur precies bijdraagt, of hoe een cameraman zijn stempel drukt, vind ik lastiger te zien. De cameraman van Paris, Texas is Robby Müller, de Nederlandse ‘Master of Light’, die ook klassiekers als Barfly en Braking the waves draaide. Aan hem is nu een tentoonstelling in Eye gewijd, waar een stukje van de magie van zijn werk, en daarmee van de kunst van filmmaken, wordt onthuld.

Door het maken van roadmovies, leerde Robby Müller de gegeven omstandigheden te benutten, en open te staan voor het toeval. Met het verhaal van de film in gedachten, keek hij op de plekken waar gedraaid werd, goed naar de lichtinval en de kleuren, en die vergrootte hij uit. Als je met die wetenschap naar Paris, Texas kijkt, zie je het effect van die uitvergroting: de diepe, contrasterende kleuren, de fantasierijke, gestileerde sfeer. Dus door gebruik te maken van de werkelijkheid, wist Robby Müller de werkelijkheid los te laten, en de toverachtige wereld te scheppen die mij als dertienjarige al in de greep had. Het geheim is, volgens Müller zelf, veel simpeler: je moet filmen zoals een kat op een tafel springt: met precies genoeg moeite en inzet. Niet meer, niet minder.